Is roken in cafés verboden?

De vraag of roken in cafés verboden is, raakt aan het hart van de Nederlandse horeca en volksgezondheid. Het antwoord is niet meer eenvoudigweg 'ja' of 'nee', maar hangt af van een cruciale juridische en praktische distinctie: het onderscheid tussen een volledig café en een eetcafé of restaurant. Sinds de invoering van de Tabaks- en rookwarenwet is roken in alle volledig gesloten werkruimten verboden, wat een directe impact had op de horeca.

Voor puur drinkcafés zonder keuken of significante voedselbereiding gold lange tijd een uitzondering. Eigenaren konden ervoor kiezen om roken toe te staan, mits zij geen personeel onder de 18 jaar in dienst hadden en het café uitsluitend als drinkgelegenheid werd gerund. Deze regel, vaak de 'achterkamertjesregeling' genoemd, creëerde een patroon waar rokers en niet-rokers elk hun eigen gelegenheid konden opzoeken.

De wetgeving is echter verder aangescherpt. De meest recente en ingrijpende ontwikkeling is het volledig verbod op roken in de horeca per 1 januari 2024. Dit betekent dat de eerdergenoemde uitzondering voor kleine, personeelloze cafés is komen te vervallen. Roken is nu, op enkele zeer specifieke uitzonderingen na, in alle Nederlandse horecagelegenheden verboden, inclusief terrassen waar eten wordt geserveerd.

Dit artikel gaat dieper in op de historische context, de huidige wettelijke bepalingen en de praktische gevolgen van dit verbod voor cafébezoekers en -eigenaren. Het schetst een duidelijk beeld van wat er vandaag de dag wel en niet is toegestaan in de Nederlandse cafécultuur.

De huidige wetgeving voor rookruimtes in horeca

De huidige wetgeving in Nederland staat het inrichten van afgesloten rookruimtes in de horeca zeer beperkt toe. Sinds de wijziging van de Tabaks- en rookwarenwet op 1 april 2020 zijn de regels aanzienlijk aangescherpt.

De kern van de wet is als volgt:

• Het is verboden te roken in alle openbare binnenruimtes, waaronder cafés, restaurants en discotheken.



• Een uitzondering geldt alleen voor volledig afgesloten rookruimtes waar geen consumpties worden geschonken en waar geen personeel aanwezig is voor bediening.

Voor een wettelijk toegestane rookruimte gelden strenge technische eisen:

1. De ruimte moet een volledig afgesloten ruimte zijn, met deuren die automatisch sluiten.



2. De lucht in de rookruimte mag niet worden gerecirculeerd; er moet een mechanisch afzuigsysteem zijn dat de lucht direct naar buiten afvoert.



3. Er mag geen directe open verbinding zijn met de rookvrije ruimtes, bijvoorbeeld via een bar of servicebalie.



4. Medewerkers mogen de ruimte niet betreden voor enige vorm van werkzaamheden of bediening.

Dit betekent in de praktijk dat de klassieke 'rokershoek' in een café volledig verboden is. Een eventuele rookruimte is een aparte, afgesloten cel zonder service. Het schenken van drankjes of het serveren van voedsel in zo'n ruimte is niet toegestaan. Hierdoor kiezen de meeste horecaondernemers ervoor om helemaal geen rookruimte in te richten, omdat deze voor gasten onaantrekkelijk en commercieel oninteressant is.

Handhaving ligt bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Overtredingen, zoals het toch schenken in een rookruimte of het hebben van een niet-voldoende afgesloten ruimte, kunnen leiden tot hoge boetes voor de ondernemer.

Wat zijn de regels voor terrassen en aangebouwde overkappingen?

De regels voor roken op terrassen en in aangebouwde overkappingen zijn strikt en worden bepaald door de Tabaks- en rookwarenwet. Het uitgangspunt is dat een terras een volledig open en overdekt uitgangsgebied is. Een terras mag geen wanden of zijwanden hebben die de ruimte afsluiten.

Een aangebouwde overkapping wordt vaak anders beoordeeld. Als de overkapping aan drie of vier zijden gesloten is met wanden, ramen of gordijnen, dan geldt deze ruimte als een afgesloten ruimte. In een afgesloten ruimte is roken bij wet verboden. Het maakt hierbij niet uit of de wanden tijdelijk open kunnen, zoals bij schuifpuien.

De bepalende factor is of de ruimte voor meer dan de helft is omsloten door wanden. Is dit het geval, dan is het een afgesloten ruimte en geldt een rookverbod. Bij twijfel of een overkapping als terras of als afgesloten ruimte geldt, is deze definitie leidend.

Ook de inrichting speelt een rol. Het plaatsen van verwarmingsapparaten, zoals terrasheaters of gasheaters, is op zichzelf toegestaan en verandert de status van een open terras niet. Het rookverbod geldt alleen voor de afgesloten ruimtes.

De horecaondernemer is verantwoordelijk voor de handhaving van het rookverbod in zijn zaak. Dit betekent dat hij moet zorgen dat er niet gerookt wordt in afgesloten overkappingen. Hij kan hierop worden gecontroleerd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Hoe controleert de NVWA en welke boetes staan erop?

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de naleving van het rookverbod in de horeca, waaronder cafés. De controle verloopt primair via onaangekondigde inspecties. Een inspecteur kan zowel onder als buiten kantoortijd langskomen om te controleren of er wordt gerookt en of de verplichte borden ‘Roken Verboden’ correct zijn geplaatst.

Tijdens een bezoek let de inspecteur op actief roken binnen, de aanwezigheid van asbakken of andere rookattributen, en de algemene rooklucht. Ook wordt gecontroleerd of het terras, waar roken wel is toegestaan, volledig open is aan minimaal twee zijden volgens de wettelijke definitie.

Bij een overtreding kan de NVWA direct een bestuurlijke boete opleggen. De hoogte van de boete is afhankelijk van wie de overtreding begaat. Voor een roker zelf bedraagt de boete € 50. Voor de exploitant van het café, de ondernemer, zijn de boetes aanzienlijk hoger.

De caféhouder riskeert een boete van € 600 voor het niet correct plaatsen van het verplichte bordje. Het tolereren van rookgedrag binnen leidt tot een boete van € 1.200 voor een eerste overtreding. Bij een herhaalde overtreding binnen vijf jaar kan deze boete oplopen tot € 2.400 of zelfs € 4.500 voor een derde of volgende overtreding.

Naast boetes kan de NVWA bij ernstige of herhaalde overtredingen ook proces-verbaal opmaken. In het uiterste geval kan dit leiden tot een strafrechtelijke vervolging of tijdelijke sluiting van de inrichting. De inspectiegegevens en boetes zijn openbaar, wat ook reputatieschade voor de ondernemer tot gevolg kan hebben.

Praktische gevolgen voor caféeigenaren en bezoekers

Voor caféeigenaren brengt een rookverbod directe operationele verplichtingen met zich mee. Zij zijn wettelijk verantwoordelijk voor de handhaving en moeten duidelijke, zichtbare verbodsborden plaatsen. Eventuele asbakken moeten worden verwijderd om een eenduidige boodschap af te geven. De grootste praktische uitdaging ligt in het toezicht houden en eventueel rokers aanspreken, wat kan leiden tot ongemakkelijke situaties met gasten. Eigenaren riskeren boetes bij niet-naleving.

Financieel gezien verandert het bedrijfsmodel. Investeringen in geventileerde rookruimtes zijn alleen mogelijk onder strikte voorwaarden: de ruimte mag geen diensten verlenen en moet volledig afgesloten zijn van de horecaruimte. Dit vereist vaak kostbare verbouwingen. Anderzijds kan een rookvrije omgeving een nieuwe doelgroep aantrekken: bezoekers die komen voor de sfeer, het eten of de drank zonder last te hebben van rooklucht.

Voor de bezoekers verandert de ervaring fundamenteel. Een avond uit wordt voor niet-rokers aantrekkelijker; kleding en haar houden geen rookgeur meer vast. De sociale dynamiek wijzigt echter ook. Rokers moeten naar buiten of een speciaal daarvoor ingerichte ruimte gaan, wat het groepsgevoel kan onderbreken. Dit leidt vaak tot groepen mensen die buiten voor de deur staan, wat geluidsoverlast voor de omgeving kan veroorzaken.

De hygiëne in het café verbetert aanzienlijk. Meubilair, gordijnen en tapijten slijten minder snel en blijven vrij van rooklucht en asresten. De luchtkwaliteit binnenshuis voldoet aan een gezondere standaard, wat een betere werkomgeving creëert voor het personeel. Dit kan op lange termijn leiden tot lagere schoonmaakkosten en een verminderd ziekteverzuim onder medewerkers.

Ten slotte beïnvloedt het verbod het ritme en de sfeer. De bar is niet langer een constante mix van rokers en niet-rokers. Het interieur blijft langer fris, maar voor sommige traditionele cafés kan de karakteristieke sfeer veranderen. Bezoekers moeten hun tijd anders indelen, waarbij rokers rekening moeten houden met weer en wind tijdens hun rookpauze.

Veelgestelde vragen:

Is roken in alle cafés in Nederland volledig verboden?

Nee, dat is niet overal het geval. Het rookverbod uit 2008 geldt voor alle horecagelegenheden, maar er is een uitzondering voor kleine cafés zonder personeel. Als een café alleen door de eigenaar wordt gerund en er geen personeel in dienst is, mag er wel worden gerookt. Dit zijn vaak traditionele, kleine kroegen. In de praktijk zijn de meeste cafés, vooral die met personeel of die ook eten serveren, volledig rookvrij. Het is dus afhankelijk van het type café.

Hoe wordt het rookverbod in cafés gecontroleerd en wat is de boete?

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht. Zij kunnen onaangekondigde controles uitvoeren. Als een caféhouder het verbod overtreedt, riskeert hij een hoge boete. Voor de eerste overtreding kan die oplopen tot 3.000 euro. Bij herhaalde overtredingen kan de boete verder stijgen en kan zelfs de vergunning worden ingetrokken. De caféhouder is zelf verantwoordelijk voor het handhaven van het verbod, ook bij klanten.

Waarom is er eigenlijk een rookverbod in cafés gekomen?

Het verbod is er vooral voor de gezondheid van het personeel. Mensen die in een rokerige omgeving werken, hebben een veel grotere kans op longaandoeningen, hartklachten en andere ernstige ziekten. Het is een maatregel om werknemers te beschermen tegen meeroken, wat ook gevaarlijk is als je zelf niet rookt. Daarnaast zorgt het voor een prettigere werkomgeving en is de lucht in de cafés voor alle bezoekers schoner.

Mag een café een speciale rookkamer of rookhoek maken?

Nee, dat mag niet. De wet staat geen afgesloten rookruimtes meer toe in de horeca. Een eerder toegestane regeling voor volledig afgesloten rookcabines is afgeschaft. Dit betekent dat een café helemaal rookvrij moet zijn, van de bar tot het toilet. Een afgeschermd hoekje of een ruimte met een ventilatiesysteem voldoet niet aan de wet. Alleen bij cafés zonder personeel (de zogenaamde 'eigenaarscafés') is roken in de hele zaak nog toegestaan.

Ik zie soms nog mensen roken bij het terras. Mag dat wel?

Op terrassen is roken over het algemeen toegestaan, omdat deze worden gezien als een openbare buitenruimte. Veel horecaondernemers kiezen er zelf voor om hun terras rookvrij te maken, maar dat is geen wettelijke verplichting. Er zijn wel gemeenten die experimenteren met een rookverbod voor terrassen, bijvoorbeeld als deze overdekt zijn of bij speeltuinen. Het is dus verstandig om even rond te kijken naar bordjes of de serveerder te vragen wat het beleid is op dat specifieke terras.