Wat moet er wettelijk op een etiket staan?

Het etiket op een product is veel meer dan alleen een verpakking of een marketingmiddel. Het is een wettelijk verplicht informatiekanaal tussen de producent en de consument. De regels hiervoor zijn vastgelegd in Europese en Nederlandse wetgeving, met als doel transparantie, veiligheid en eerlijke handel te waarborgen. Of het nu om voedsel, cosmetica, textiel of gevaarlijke stoffen gaat: voor elke productcategorie gelden specifieke voorschriften die bepalen welke informatie onmisbaar is.

De kern van deze wetgeving is het recht van de consument om geïnformeerde keuzes te kunnen maken. Een correct etiket stelt u in staat om te weten wat u koopt, wat de herkomst is, wat de samenstelling is en hoe het product veilig gebruikt of geconsumeerd kan worden. Het voorkomt misleiding en stelt u in staat producten te vergelijken op essentiële punten zoals ingrediënten, allergenen, duurzaamheid of prestaties.

Dit artikel geeft een overzicht van de verplichte kernonderdelen die volgens de algemene regelgeving op een etiket moeten staan. We richten ons op de gemeenschappelijke pijlers, zoals de productnaam, de lijst van ingrediënten, de netto hoeveelheid, de houdbaarheidsdatum en de gegevens van de fabrikant of importeur. Daarnaast komen specifieke verplichtingen, bijvoorbeeld voor het vermelden van allergenen of voedingswaarden, aan bod.

De naam en het adres van de levensmiddelenbedrijf

De vermelding van de naam en het adres van het levensmiddelenbedrijf is een wettelijke verplichting en een cruciaal element voor traceerbaarheid en consumenteninformatie. Dit gegeven identificeert de marktdeelnemer die verantwoordelijk is voor het product.

Het adres moet de postadresgegevens bevatten waar de onderneming is gevestigd. Een postbusnummer alleen is onvoldoende, tenzij dit het enige erkende adres is. Voor geïmporteerde producten moet de vermelding de naam en het adres van de importeur binnen de Europese Unie omvatten. Het land van oorsprong van het product kan hieraan worden toegevoegd, maar valt onder aparte etiketteringsregels.

De vermelde naam moet de officiële bedrijfsnaam zijn van de rechtspersoon die verantwoordelijk is voor de informatie op het etiket. Dit kan de fabrikant, de verpakker of een verkoper zijn die onder zijn eigen merknaam verkoopt. Indien de fabrikant niet in de EU is gevestigd, is de importeur de verantwoordelijke entiteit.

Deze informatie stelt consumenten en toezichthouders in staat om contact op te nemen bij vragen, klachten of bij een productterugroepactie. Zonder deze correcte vermelding voldoet een levensmiddel niet aan de wetgeving en mag het niet in de handel worden gebracht.

De lijst van ingrediënten en allergenen

De ingrediëntenlijst is een wettelijk verplicht en cruciaal onderdeel van het etiket. Alle ingrediënten moeten in aflopende volgorde van gewicht worden vermeld, gebaseerd op hun aandeel op het moment van fabricage. Dit betekent dat het ingrediënt met het grootste gewicht als eerste wordt genoemd.

Ingrediënten moeten hun specifieke naam dragen. Voorbeelden zijn 'tarwebloem', 'geraffineerde palmolie' of 'weipoeder'. Generieke termen zoals 'vet' of 'meel' zijn niet toegestaan. Additieven, zoals conserveermiddelen of kleurstoffen, moeten worden vermeld met hun functie gevolgd door hun specifieke naam of E-nummer, bijvoorbeeld: 'emulgator: lecithinen' of 'conserveermiddel: E202'.

Allergenen moeten in de ingrediëntenlijst duidelijk worden benadrukt, meestal door middel van een ander lettertype (vet, cursief of kapitaal). De wet verplicht de vermelding van de 14 belangrijkste allergenen: glutenbevattende granen, schaaldieren, eieren, vis, pinda's, soja, melk, noten, selderij, mosterd, sesamzaad, zwaveldioxide en sulfieten, lupine en weekdieren. Deze moeten worden genoemd, ook als ze in kleine hoeveelheden of als onderdeel van een samengesteld ingrediënt aanwezig zijn.

De 'kwantitatieve ingrediëntenvermelding' (QUID) is verplicht wanneer een ingrediënt of categorie in de benaming van het product voorkomt (zoals 'aardbeienyoghurt') of er meestal mee wordt geassocieerd. Het percentage van dat ingrediënt moet dan naast de ingrediëntenlijst worden vermeld.

De netto hoeveelheid en houdbaarheidsdatum

De vermelding van de netto hoeveelheid is een wettelijke verplichting en dient de consument een eerlijk beeld te geven van de hoeveelheid voedsel die hij koopt. Deze hoeveelheid wordt uitgedrukt in volume (bijv. liter, centiliter) voor vloeistoffen, of in massa (bijv. kilogram, gram) voor vaste stoffen. De aanduiding moet duidelijk zichtbaar en goed leesbaar zijn op het etiket.

Voor producten die worden bewaard in een vloeistof (zoals groenten op azijn of fruit op siroop), moet de netto hoeveelheid de totale gewogen inhoud zijn, inclusief de vloeistof. Dit zorgt voor transparantie, zodat de koper precies weet wat hij krijgt.

De houdbaarheidsdatum informeert de consument tot wanneer een product zijn specifieke kwaliteit behoudt, mits correct bewaard. Er zijn twee verschillende wettelijke aanduidingen: 'te gebruiken tot' (TGT) en 'ten minste houdbaar tot' (THT).

De aanduiding 'te gebruiken tot' (TGT) wordt gebruikt voor zeer bederfelijke producten, zoals vers vlees, vis en voorgesneden groenten. Na deze datum kan consumptie een direct gevaar voor de gezondheid vormen. De datum moet bestaan uit de dag, de maand en eventueel het uur.

De aanduiding 'ten minste houdbaar tot' (THT) geldt voor producten die minder snel bederven, zoals conserven, pasta en koekjes. Na deze datum kan de kwaliteit (smaak, geur, textuur) langzaam achteruitgaan, maar het product is vaak nog veilig te consumeren. Hier volstaat de vermelding van de maand en het jaar, of alleen het jaar voor producten met een zeer lange houdbaarheid.

Naast de datum zelf moet ook een duidelijke verwijzing naar de betekenis ervan op het etiket staan, zoals de volledige zin 'ten minste houdbaar tot' of 'te gebruiken tot'. Eventuele specifieke bewaarcondities die nodig zijn om de producten tot de genoemde datum houdbaar te houden, zoals 'gekoeld bewaren', moeten eveneens worden vermeld.

De voedingswaarde-informatie en gebruiksvoorwaarden

De voedingswaardetabel is een wettelijk verplicht en gestandaardiseerd onderdeel van het etiket. Deze informatie moet altijd per 100 gram of 100 milliliter worden weergegeven. Aanvullende vermelding per portie is toegestaan, maar mag niet vervangen.

De volgende componenten moeten in deze vaste volgorde worden opgenomen:

• Energie (in kilojoules (kJ) en kilocalorieën (kcal))



• Vetten, waaronder verzadigde vetzuren



• Koolhydraten, waarvan suikers



• Eiwitten



• Zout

Indien het product bepaalde vitamines of mineralen bevat die op het etiket worden vermeld, moeten de hoeveelheden daarvan ook in de tabel worden opgenomen, uitgedrukt als percentage van de Referentie-Inname (RI).

Naast de voedingswaarden zijn ook duidelijke gebruiksvoorwaarden verplicht. Deze hebben betrekking op de veilige en juiste consumptie van het product.

1. Bewaarcondities: Specifieke instructies voor bewaring na opening, zoals "na openen gekoeld bewaren en binnen 3 dagen consumeren".



2. Houdbaarheidsdatum: Ofwel een 'te gebruiken tot' (TGT) datum voor zeer bederfelijke producten, of een 'ten minste houdbaar tot' (THT) datum voor langere houdbaarheid.



3. Bereidingsinstructies: Indien van toepassing, nauwkeurige aanwijzingen voor bereiding (bv. kooktijd, verwarming in magnetron) om de voedselveiligheid en kwaliteit te garanderen.



4. Allergeneninformatie: Deze moet altijd in de ingrediëntenlijst staan (door middel van vetgedrukte tekst of hoofdletters), maar een aanvullende vermelding zoals "bevat: melk, gluten" nabij de gebruiksvoorwaarden is gebruikelijk en aanbevolen.

De combinatie van nauwkeurige voedingswaarde-informatie en expliciete gebruiksvoorwaarden stelt de consument in staat om een geïnformeerde keuze te maken en het product veilig te gebruiken.

Veelgestelde vragen:

Moet de fabrikant of het land van oorsprong op het etiket staan?

Ja, dat is verplicht. De naam en het adres van de voedselproducent, verpakker of verkoper binnen de Europese Unie moet duidelijk op het etiket vermeld staan. Dit geldt ook voor het land van oorsprong of de plaats van herkomst, vooral als de consument zonder deze informatie misleid zou kunnen worden over de werkelijke herkomst van het product. Voor bepaalde producten, zoals vers vlees van pluimvee, schapen, geiten en varkens, is deze vermelding altijd verplicht.

Wat betekent de houdbaarheidsdatum "ten minste houdbaar tot" precies?

De aanduiding "ten minste houdbaar tot" (THT) geeft aan tot wanneer een product zijn specifieke kwaliteit behoudt, zoals smaak, geur of textuur. Na deze datum kan het product vaak nog veilig gegeten worden, maar is de kwaliteit mogelijk niet meer optimaal. Dit in tegenstelling tot "te gebruiken tot" (TGT), wat een strikte veiligheidsdatum is voor zeer bederfelijke producten. Na de TGT-datum mag het product niet meer verkocht of geconsumeerd worden vanwege gezondheidsrisico's.

Zijn allergenen ook verplicht op etiketten van losse, onverpakte producten zoals bij de bakker of slager?

Ja, sinds de Europese wetgeving van 2014 is informatie over allergenen ook verplicht voor onverpakte levensmiddelen. Deze informatie moet schriftelijk beschikbaar zijn, bijvoorbeeld op een bordje bij het product, een folder of een speciaal allergenenboek. Medewerkers moeten de informatie desgevraagd ook mondeling kunnen geven. De veertien belangrijkste allergenen, zoals gluten, noten, soja, melk en sulfiet, moeten altijd duidelijk worden aangegeven.