Wat is glutenvrij bier?

Voor wie van bier houdt maar gluten moet vermijden, was het lange tijd een uitdaging om een geschikte pint te vinden. Traditioneel bier wordt gebrouwen uit granen als gerst, tarwe of rogge – allemaal bronnen van gluten. Deze eiwitten zijn essentieel voor de structuur en schuimkraag van klassiek bier, maar vormen een probleem voor mensen met coeliakie (glutenintolerantie) of een glutensensitiviteit.

Glutenvrij bier biedt hier de oplossing. Dit is bier dat speciaal is geproduceerd om minder dan 20 delen per miljoen (ppm) gluten te bevatten, de internationaal vastgestelde norm voor 'glutenvrij'. Er zijn twee hoofdmethoden om dit te bereiken: door bier te brouwen van van nature glutenvrije granen, of door de gluten in traditioneel bier achteraf af te breken.

In de eerste categorie vinden we bieren gebrouwen met alternatieve granen zoals gierst, sorghum, maïs, rijst of boekweit. Deze bieren zijn van grondstof af aan veilig voor de meeste glutenvermijders. De tweede methode gebruikt enzymen om de glutenmoleculen in een op gerst gebaseerd bier zo ver af te breken dat ze niet meer als gluten worden herkend door het lichaam. Dit resulteert vaak in een smaakprofiel dat dichter bij traditioneel bier ligt.

De wereld van glutenvrij bier is de afgelopen jaren enorm geëvolueerd van een nicheproduct naar een volwaardige categorie met een breed palet aan stijlen, van verfrissende pilseners tot volle IPA's en donkere stouts. Het stelt bierliefhebbers die gluten moeten mijden weer in staat om volop te genieten van een koud glas speciaalbier.

Welke granen bevatten gluten en welke zijn veilig?

Om te begrijpen wat glutenvrij bier is, is het essentieel om te weten welke granen gluten bevatten en welke veilig zijn voor mensen met coeliakie of glutensensitiviteit. Gluten is een eiwit dat voorkomt in bepaalde granen en verantwoordelijk is voor de elasticiteit van deeg.

De primaire granen die gluten bevatten zijn tarwe, rogge en gerst. Deze worden traditioneel gebruikt in het brouwproces van het merendeel van de bieren. Spelt, kamut en triticale (een kruising tussen tarwe en rogge) bevatten ook gluten en zijn dus niet veilig.

Gelukkig zijn er veel granen en pseudogranen die van nature glutenvrij zijn. Deze vormen de basis voor veilig, glutenvrij bier. De belangrijkste zijn maïs (corn), rijst, sorghum en gierst. Daarnaast zijn pseudogranen zoals boekweit, quinoa en teff uitstekende veilige alternatieven, hoewel ze minder vaak in bier worden gebruikt.

Een belangrijke nuance betreft haver. Pure haver is van nature glutenvrij, maar is bijna altijd besmet met gluten van andere granen tijdens de teelt of verwerking. Alleen haver die specifiek is gecertificeerd als 'glutenvrije haver' is veilig voor consumptie.

Bij het brouwen van glutenvrij bier vervangen brouwers de traditionele mout van gerst of tarwe door mout van deze veilige granen, zoals sorghum, boekweit of gecertificeerde glutenvrije haver. Dit resulteert in een bier dat geschikt is voor een glutenvrij dieet.

Hoe wordt glutenvrij bier gebrouwen?

Er zijn twee hoofdmethoden om glutenvrij bier te produceren: door het gebruik van van nature glutenvrije granen of door het verwijderen van gluten uit een traditioneel brouwsel.

De meest authentieke methode is brouwen met glutenvrije grondstoffen. In plaats van gerst of tarwe gebruiken brouwers hier granen zoals gierst, sorghum, boekweit, maïs of rijst. Het brouwproces verloopt vergelijkbaar met dat van normaal bier, maar vereist specifieke expertise omdat deze alternatieve granen anders reageren tijdens het maischen. De smaak is vaak fruitiger, lichter of nootachtig vergeleken met gerstebier.

De tweede methode start wel met glutenhoudende granen (meestal gerst). Na het hoofdgistingsproces wordt een enzymatische behandeling toegepast. Speciale enzymen, zoals prolyl-endopeptidasen, breken de gluten-eiwitten af tot zeer kleine fragmenten. Deze fragmenten zijn zo klein dat ze voor de meeste coeliakiepatiënten veilig zijn volgens de wettelijke norm (<20 ppm gluten). Het resulterende bier smaakt vaak meer zoals een traditioneel pils of ale.

Een derde, minder voorkomende, aanpak is het gebruik van glutenvrije gerst. Dit is een speciaal ontwikkelde gerstesoort waarvan de gluten-eiwitten tijdens de teelt al zijn gedeactiveerd. Het brouwproces blijft verder gelijk, maar het eindproduct is van nature onder de glutenvrije drempel.

Ongeacht de gekozen methode ondergaan alle glutenvrije bieren strenge controles. Met behulp van ELISA-tests wordt het glutengehalte gecontroleerd om te garanderen dat het voldoet aan de norm voor glutenvrije producten, zodat het veilig is voor mensen met coeliakie.

Waar vind je glutenvrij bier in de winkel?

Glutenvrij bier is tegenwoordig goed verkrijgbaar, maar de plek in de winkel kan verschillen. In de meeste supermarkten vind je een selectie glutenvrije bieren in het speciaal bier-schap. Dit is vaak een apart rek in de buurt van de internationale of ambachtelijke bieren.

Een groter aanbod vind je in gespecialiseerde slijterijen en drankwinkels. Het personeel daar kan je vaak goed adviseren. Daarnaast zijn natuurvoedingswinkels en biologische supermarkten een betrouwbare bron, waar glutenvrije producten logischerwijs bij elkaar staan.

Let in alle winkels goed op de etiketten. Bieren die van nature glutenvrij zijn, zoals bier gemaakt van gierst of sorghum, staan soms tussen de reguliere bieren. Bieren die 'glutenvrij' zijn gemaakt van gerst (waar de gluten zijn verwijderd) hebben een duidelijk herkenbaar logo, zoals het glutenvrij-symbool (de doorstrepen aar).

Online shoppen biedt de grootste keuze. Webwinkels gespecialiseerd in bier of glutenvrije producten hebben een uitgebreid assortiment, inclusief merken die fysiek moeilijk te vinden zijn.

Hoe herken je het officiële glutenvrij-logo?

Om zeker te weten dat een bier, of een ander product, veilig is voor mensen met coeliakie of glutensensitiviteit, moet je letten op een gecontroleerd symbool. Het meest betrouwbare en officiële logo in Europa is het "Crossed Grain" symbool, uitgegeven door de Association of European Coeliac Societies (AOECS).

Dit logo ziet er als volgt uit:

• Een gestileerde aar van graan (een korenaar) die doorkruist is met een dikke diagonale streep.



• De afbeelding is meestal zwart op een witte achtergrond of wit op een donkere achtergrond.



• Vaak staat er de tekst "Glutenvrij" of "Gluten Free" bij.

Dit logo is geen vrijblijvend keurmerk. Het garandeert dat:

1. Het product onder licentie van de nationale coeliakievereniging (in Nederland de Nederlandse Coeliakie Vereniging) wordt verkocht.



2. Het product voldoet aan de strenge wettelijke norm voor glutenvrije producten: het bevat minder dan 20 ppm (parts per million) gluten.



3. Het product en het productieproces regelmatig en onafhankelijk worden gecontroleerd door een gecertificeerd laboratorium.

Let op: de vermelding "Brouwd met glutenvrije granen" of "Van nature glutenvrij" is niet hetzelfde als het AOECS-logo. Zonder het logo bestaat het risico op kruisbesmetting tijdens het brouwproces. Alleen het "Crossed Grain" logo geeft de zekerheid van een gecontroleerd, veilig eindproduct voor een strikt glutenvrij dieet.

Veelgestelde vragen:

Wat is glutenvrij bier precies?

Glutenvrij bier is bier dat gebrouwen is zonder granen die gluten bevatten, zoals tarwe, gerst of rogge. In plaats daarvan gebruikt men granen die van nature glutenvrij zijn, zoals gierst, maïs, rijst, boekweit of sorghum. Het bier kan ook gemaakt zijn van gerst, waarbij het gluten later met enzymatische processen wordt afgebroken tot onder de wettelijke norm. De Europese wetgeving stelt dat een product maximaal 20 ppm (parts per million) gluten mag bevatten om het 'glutenvrij' te mogen noemen.

Heeft glutenvrij bier een andere smaak dan gewoon bier?

De smaak kan verschillen, vooral bij bieren die volledig van alternatieve granen zijn gemaakt. Deze bieren hebben soms een lichtere, fruitigere of iets zoetere smaak in vergelijking met traditioneel gerstebier. De kwaliteit is de laatste jaren sterk verbeterd. Bieren die van gerst zijn gemaakt en waaruit de gluten zijn verwijderd, smaken vaak het meest zoals het klassieke bier dat je gewend bent. Het is een kwestie van uitproberen welk merk en welke brouwmethode jou het beste bevallen.

Is alle glutenvrije bier ook veilig voor mensen met coeliakie?

Bier dat wettelijk als 'glutenvrij' verkocht wordt in de EU, met minder dan 20 ppm gluten, is over het algemeen veilig voor de meeste mensen met coeliakie. Toch zijn er verschillen. Bier gebrouwen uit van nature glutenvrije granen vormt het minste risico. Voor bier waar gluten uit zijn verwijderd ('gluten-removed') adviseren sommige artsen en patiëntenorganisaties voorzichtigheid, omdat de betrouwbaarheid van de testmethoden bij vloeistoffen soms wordt bediscussieerd. Mensen met een zeer hoge gevoeligheid kunnen hierop reageren. Overleg bij twijfel met een arts of diëtist.

Welke bekende merken glutenvrij bier zijn er in Nederland en België?

Er is een groeiend aanbod. Enkele voorbeelden zijn: Greens (van o.a. Tripel en Amber), Brunehaut Bio Gluten Free (blond, amber, tripel), St. Peter's G-Free (uit Engeland, maar veel verkrijgbaar), en Mongozo Premium Pilsner. Daarnaast brouwen sommige traditionele brouwerijen nu ook glutenvrije varianten, zoals de 'Gluten Free' pils van Brouwerij de Molen. In België is het merk 'Slaapmutske' bekend om zijn glutenvrije bieren. Supermarkten en speciaalzaken voeren steeds vaker een selectie.

Kan ik zelf glutenvrij bier brouwen?

Ja, dat is mogelijk, maar het vraagt meer aandacht dan normaal bier brouwen. Je moet allereerst zorgen voor granen die glutenvrij zijn, zoals sorghum, gierst of boekweit. Een kant-en-klaar brouwpakket is een goed begin. Hygiëne is extra belangrijk om kruisbesmetting met gluten uit andere brouwsels te voorkomen. Gebruik aparte materialen (gistemmer, slangen, roerder) die alleen voor je glutenvrije brouwsels worden gebruikt, of reinig alles uiterst grondig. Er zijn online communities en recepten te vinden speciaal voor het thuisbrouwen van glutenvrij bier.