Wat is de oudste cocktail ter wereld?

De zoektocht naar 's werelds oudste cocktail is een reis door de geschiedenis van drank, handel en menselijke vindingrijkheid. Het is een debat dat gepaard gaat met definitiekwesties: wat kwalificeert een mengsel precies als cocktail? Moet het gedistilleerde drank bevatten? Moet het een naam hebben gehad? Deze vragen maken het antwoord minder eenvoudig dan een enkele naam en datum.

Veel historici wijzen naar de Sazerac als een van de sterkste kandidaten voor de titel van eerste gedocumenteerde cocktail in de moderne zin. Zijn oorsprong in het New Orleans van de vroege 19e eeuw, met cognac, absint, suiker en Peychaud's bitters, legt de basis voor de klassieke definitie. Toch bestonden er lang daarvoor al mengsels die de essentie van het cocktail-idee belichaamden.

Om verder terug in de tijd te gaan, moeten we onze blik verleggen naar de Punch. Deze mengeling van sterke drank, water, citrus, suiker en specerijen was al in de 17e eeuw wijdverspreid in Europa en Azië. Punch was echter vaak een grootschalige, gemeenschappelijke drank, wat hem onderscheidt van het individueel gemaakte, snel geserveerde concept van de latere cocktail.

De meest overtuigende aanspraak komt mogelijk van een drankje dat nog ouder is: de Old Fashioned. Niet per se het specifieke recept, maar het concept dat het vertegenwoordigt. In de 18e eeuw verwees de term "cock-tail" in kranten en boeken naar een mengsel van sterke drank, water, suiker en bitters – precies de bouwstenen van de Old Fashioned. Dit wijst erop dat de oudste cocktail misschien geen specifiek drankje was, maar een stijl van drinken die uiteindelijk zijn naam gaf aan een hele categorie.

De definitie van een 'cocktail' in de 18e en 19e eeuw

De vroegste gedocumenteerde definitie van een 'cocktail' verschilt aanzienlijk van de moderne opvatting. De term dook voor het eerst op in een Amerikaanse krant in 1806, waar een lezer vroeg naar de betekenis. De redactie van The Balance and Columbian Repository gaf het volgende, nu beroemde antwoord: "Cock-tail is een stimulerende drank, samengesteld uit sterke drank, suiker, water en bittertjes."

Deze definitie beschrijft in essentie een versterkte en gearomatiseerde slok drank, een specifieke categorie binnen de mengdranken. Het cruciale element waren de 'bitters', die de cocktail onderscheidden van simpele grog of sling. De structuur kwam overeen met die van een 'bittered sling', een drankje op basis van sterke drank, water, suiker en dus bitters.

In de vroege 19e eeuw was 'cocktail' nog geen overkoepelende term voor alle gemengde dranken. Het was een specifiek recept binnen een grotere familie, naast de julep, de sling, de toddy en de smash. Deze werden voornamelijk gedronken als ochtenddrank, medicijn of oppepper. Het gebruik van ijs werd pas later, na de uitvinding van efficiënte ijsmachines, gemeengoed.

De definitie evolueerde gestaag met de komst van nieuwe ingrediënten en technieken. De publicatie van Jerry Thomas' baanbrekende barhandleiding in 1862 markeerde een keerpunt. Hierin werden cocktails gepresenteerd als een bredere categorie, vaak inclusief likeuren en citrus. Toch bleef de kern – sterke drank, zoetstof, water (of ijs) en smaakmakers – nog lang herkenbaar als de erfenis van de oorspronkelijke 19e-eeuwse definitie.

Historisch bewijs: de eerste vermelding van het woord 'cocktail'

De jacht op de oudste cocktail is onlosmakelijk verbonden met de zoektocht naar het eerste geschreven bewijs van het woord zelf. Het antwoord ligt in een Amerikaanse krant uit het begin van de 19e eeuw. De algemeen aanvaarde oudste vermelding dateert van 13 mei 1806, in het New Yorkse weekblad The Balance, and Columbian Repository.

De context was geen recept, maar een politiek schandaal. Een lezer vroeg naar de betekenis van het woord 'cock-tail', dat gebruikt was in een verslag over verkiezingsfraude waarbij kiezers werden verleid met sterke drank. De redactie, onder leider Harry Croswell, gaf een definitie die nu historisch is: "Cock-tail is een stimulerende drank, samengesteld uit sterke drank van welke soort dan ook, suiker, water en bitters."

Deze beschrijving komt overeen met wat wij nu kennen als een 'Old Fashioned' of de archetypische 'sling'. Het bevestigt dat de essentie van een cocktail destijds al een mix was van een sterke drank, een zoetstof, water en bitters. Deze vermelding is cruciaal omdat het niet zomaar een woord noemt, maar het actief definieert voor een lezerspubliek dat het blijkbaar niet kende, wat wijst op zijn prille opkomst in het taalgebruik.

Eerdere, vagere vermeldingen worden soms aangehaald, zoals een krantenadvertentie uit 1803 of dagboeknotities, maar deze zijn ofwel dubbelzinnig of niet openbaar gepubliceerd. De definitie in The Balance uit 1806 blijft daarom het onomstotelijke ijkpunt in de cocktailgeschiedenis. Het markeert het moment waarop de cocktail uit de mondelinge traditie en de kroeg de geschreven geschiedenis binnenstapte, voor altijd vastgelegd als een gedefinieerde drankcategorie.

Recept en ingrediënten van de oudst gedocumenteerde cocktail

De eer voor de oudst gedocumenteerde cocktail gaat naar de Sazerac. Het recept werd voor het eerst vastgelegd in 1850 in New Orleans, hoewel de drank zelf al eerder bestond. Het oorspronkelijke recept wijkt af van de moderne versie.

Het belangrijkste historische document is een advertentie uit 1850 in de krant The Daily Picayune. Hierin werd de Sazerac Cocktail aangeprezen, bereid in de apotheek van de heer A.A. Peychaud.

Oorspronkelijke ingrediënten (circa 1850):

• Sazerac Cognac: De basis was een Franse cognac met de merknaam Sazerac-de-Forge et Fils.



• Peychaud's Bitters: Een essentieel ingrediënt, uitgevonden door de New Orleans-apotheker Antoine Amédée Peychaud.



• Suikerklontje: Om de bitterheid in evenwicht te brengen.



• Absint (of absintvervanger): Niet in het glas gemengd, maar gebruikt om het glas te spoelen en aroma toe te voegen.



• Citroenschil: Alleen de olie van de schil werd gebruikt als garnering, niet het vruchtvlees of sap.

Traditionele bereidingswijze:

1. Spoel een ouderwets tumbler- of rotsglas met absint. Laat de overtollige vloeistof weglopen.



2. Plet een suikerklontje in een tweede, verwarmd glas met enkele stippen Peychaud's Bitters.



3. Voeg een royale hoeveelheid cognac (ca. 6 cl) en ijsblokjes toe aan het glas met de suiker.



4. Roer het mengsel goed tot het gekoeld is.



5. Zeef de inhoud over in het voorbereide, met absint gespoelde glas.



6. Wrijf de rand van het glas in met citroenschil en garneer hiermee.

Een belangrijke historische wijziging trad later op. Door de druifluis-epidemie in Frankrijk werd cognac schaars. Rond 1870 verving men de cognac daarom door Americaanse rye whiskey. Deze versie is nu de standaard.

De Sazerac wordt beschouwd als een directe voorloper van alle moderne cocktails, mede door de vaste methode van bereiding: het mixen van sterke drank, suiker, bitters en water (ijs).

Hoe maak je deze historische cocktail vandaag de dag klaar?

Om een authentieke Sazerac te bereiden, verzamel je eerst de benodigdheden. Je hebt nodig: 60 ml rye whiskey (of cognac, voor de alleroudste versie), een suikerklontje, 2 stippen Peychaud's bitters, 1 stip Angostura bitters, een scheutje absint of pastis, en een schil van een citroen.

Koel eerst een ouderwetse rotsglas af. Giet een kleine hoeveelheid absint in het glas en draai het rond zodat de binnenkant volledig bedekt is. Giet het overtollige absint vervolgens uit. Dit proces staat bekend als 'rinsing' en geeft de cocktail zijn karakteristieke geuraroma.

Neem nu een apart mengglas en plaats daar het suikerklontje in. Doordrenk het klontje met de Peychaud's en Angostura bitters. Maak het suikerklontje fijn met een stamper tot een pasta. Voeg de rye whiskey toe aan het mengglas samen met enkele ijsblokjes. Roer dit ongeveer 30 seconden grondig maar voorzichtig om de drank af te koelen en te verdunnen.

Zeef de inhoud van het mengglas direct in het voorbereide, afgekoelde rotsglas. Wrijf de rand van het glas in met de schil van de citroen. Knijp vervolgens de olie uit de schil over de drank en laat de schil als garnering in het glas vallen. De Sazerac wordt traditioneel zonder ijs geserveerd.

Veelgestelde vragen:

Wat wordt algemeen beschouwd als de oudste cocktail ter wereld?

De eer gaat meestal naar de Sazerac. Dit sterke mengsel van cognac, absint, suiker en Peychaud's bitters ontstond in het New Orleans van de vroege 19e eeuw. Apotheker Antoine Amédée Peychaud serveerde rond 1838 een medicinale brandy met zijn zelfgemaakte bitters in een eierdopje, een 'coquetier' in het Frans. Van dit woord zou 'cocktail' zijn afgeleid. Hoewel de originele versie met cognac werd gemaakt, schakelde men later vaak over op rye whiskey, vooral toen de druifluis de Europese wijngaarden verwoestte.

Klopt het dat de eerste cocktail een mengsel van bier en sterke drank was?

Ja, dat is een goede en oudere kandidaat. Lang voor de Sazerac was er de 'Flip'. Deze drank, populair in de 17e en 18e eeuw, bestond oorspronkelijk uit bier, rum of brandewijn, suiker en soms een hele ei. Het mengsel werd verhit met een gloeiend hete poker, een 'flip-iron'. Hierdoor karamelliseerde de suiker en kreeg de drank een romige textuur. De Flip is daarmee een van de vroegst gedocumenteerde gemengde dranken die aan de definitie van een cocktail voldoet.

Waarom is het zo moeilijk om één oudste cocktail aan te wijzen?

Het probleem zit in de definitie. Wat noem je een 'cocktail'? Als je elke gemengde drank met sterke drank bedoelt, dan zijn er eeuwenoude recepten zoals 'Punch' (van het Sanskriet woord 'panch', voor vijf ingrediënten). Die dronken ze al in de 16e eeuw. De moderne definitie – een gestructureerd recept met sterke drank, suiker, water en bitters – werd pas in 1806 in een Amerikaanse krant vastgelegd. Daarom strijden de Punch, de Flip en de latere Sazerac om de titel. Het hangt af van welke definitie je hanteert.

Hoe maak ik een authentieke Sazerac volgens het oudst bekende recept?

Neem een oudefashioned glas. Spoel dit met een scheutje absint. Laat het overtollige absint weglopen. In een apart bekerje meng je een klontje suiker met vijf tot zes druppels Peychaud's bitters tot een papje. Voeg hier 5 cl cognac (of rye whiskey) aan toe en roer goed met ijs. Zeef dit mengsel in het voorbereide glas. Garneer met een schijfje citroenschil, die je uitknijpt boven de drank en daarna langs de rand haalt. Proef de geschiedenis.