Wat drink je op kerstmarkten?

De geur van gebrande amandelen, de glinstering van kerstverlichting en de sfeervolle klanken van kerstmuziek: een bezoek aan een kerstmarkt is een feest voor de zintuigen. Maar wat maakt deze ervaring écht compleet? Het antwoord ligt vaak in het warme bekertje dat je tussen je handen houdt, een troostend en verwarmend ritueel tegen de winterkou.

De drankjes op een kerstmarkt zijn veel meer dan alleen dorstlessers; het zijn traditionele smaakmakers van het seizoen. Ze vormen een essentieel onderdeel van de gezelligheid en weerspiegelen vaak eeuwenoude gebruiken. Van glühwein die zijn oorsprong vindt in het Romeinse Rijk tot regionale specialiteiten die generaties lang zijn doorgegeven, elk kopje vertelt een verhaal.

Of je nu de voorkeur geeft aan alcoholische warmte of aan kinder- en alcoholvrije varianten, de keuze is verrassend divers. Deze gids neemt je mee langs de klassiekers en verborgen parels die je op de Nederlandse en Belgische kerstmarkten kunt vinden. Ontdek wat deze dranken zo bijzonder maakt en hoe ze bijdragen aan de onvergetelijke sfeer van de leukste tijd van het jaar.

Glühwein: de klassieker en zijn regionale verschillen

Geen drankje is zo onlosmakelijk met de kerstmarkt verbonden als Glühwein. Deze warme, gekruide wijn vormt het hart van de winterfeesten, een ware klassieker die handen warmt en gezelligheid kweekt. De basis is overal gelijk: rode wijn die langzaam wordt verhit met een mengsel van kaneel, kruidnagel, steranijs en sinaasappelschil. De kunst zit hem in de balans en de lokale twist.

In Zuid-Duitsland, met name in Beieren en Baden-Württemberg, is de Glühwein vaak robuuster en fruitiger. Hier wordt regelmatig een scheut Feuerzangenbowle traditie toegevoegd: een suikerbrok gedrenkt in rum wordt boven de kom aangestoken en laat gekaramelliseerd in de wijn druppelen. In het Rijnland neigt de mix naar een lichtere, wat zoetere smaak, soms met amandelen of vanille.

Oostenrijk, en met name Wenen, claimt een eigen erfgoed. De Wiener Glühwein is vaak wat droger en sterker gekruid, soms met kardemom of laurier. Een essentieel onderscheid is het gebruik van rum als sterke drank, in plaats van de in Noord-Duitsland meer gangbare likeuren. In de Elzas, aan de Franse kant van de grens, vormen lokale Pinot Noir of andere rode wijnen de basis, met een subtieler kruidenpalet dat de wijn zelf meer laat spreken.

Naast de rode variant wint de Glühwein wit terrein. Gemaakt van witte wijn, vaak Riesling of Silvaner, is deze lichter en frisser, met citroen en soms gember. Een bijzondere vermelding is de ‘Kinderglühwein’ of Kinderpunsch: een alcoholvrije versie op basis van vruchtensap of thee, met dezelfde verwarmende kruiden, zodat iedereen kan meegenieten.

Kinder- en alcoholvrije alternatieven op de markt

Een kerstmarktbezoek is een feest voor het hele gezin. Gelukkig hoef je als volwassene geen alcohol te drinken om de sfeer te proeven, en zijn er voor kinderen en iedereen die alcoholvrij wil genieten talloze verrukkelijke opties.

De klassieker onder de warme dranken is uiteraard chocolademelk. Op de markt wordt deze vaak vers gemaakt, rijkelijk gekruid met kaneel en soms een vleugje vanille. Voor een extra feestelijke touch krijg je een berg slagroom en marshmallows erbovenop.

Naast chocolade zijn er meer traditionele warme dranken:

• Glühwein zonder alcohol: Deze wordt speciaal gebrouwen met dezelfde kruiden (kaneel, kruidnagel, sinaasappel) als de traditionele glühwein, maar dan zonder wijn. Het resultaat is een verwarmende, aromatische drank.



• Kinderglühwein: Vaak een vruchtige, warme sapmix op basis van appelsap, druivensap of vlierbloesemsap, gekruid met winterkruiden.



• Warme appelsap: Simpel maar heerlijk, vaak geserveerd met een kaneelstokje.

Ook koude, verfrissende opties zijn ruimschoots aanwezig:

• Vers geperste vruchtensappen zoals appelsap of sinaasappelsap.



• Ice-tea in winterse smaken zoals cranberry of gember-citroen.



• Frisdranken en limonade, soms speciaal gekruid voor de kerstperiode.

Voor de ultieme kerstervaring kun je ook letten op deze speciale creaties:

1. Kinderpunsch: Een licht bruisend, koud of warm mengsel van vruchtensappen en thee, vaak met stukjes fruit.



2. Speciale kerstmocktails: Sommige kraampjes serveren alcoholvrije cocktails met feestelijke namen, versierd met fruit en rietjes.



3. Warme suikerwater of kandijsiroop op water of melk, een traditionele lekkernij.

Met deze brede selectie is de kerstmarkt voor iedereen een smaakvol en gezellig uitje, waar de drankjes bijdragen aan de feestelijke winterstemming.

Lokale specialiteiten per land ontdekken

Een kerstmarkt bezoeken is een culinaire ontdekkingsreis. Naast de bekende glühwein biedt elk land unieke streekgebonden dranken die de lokale wintersmaak perfect vangen.

In Duitsland proef je de diepte van de traditie met een Feuerzangenbowle. Deze gearomatiseerde rode wijn wordt gekruid met kaneel, kruidnagel en sinaasappel, en krijgt een dramatisch tintje door een in rum gedrenkte suurkegel die boven de bowl wordt aangestoken.

Frankrijk biedt verfijning met Vin Chaud. De Franse versie is vaak lichter dan de Duitse Glühwein, gemaakt met een fruitige Beaujolais of Gamay-wijn en gekruid met vanillestokje, wat een elegant en zachter aroma geeft.

In Tsjechië en Slowakije is Medovina, of honingwijn, de koningin van de wintermarkten. Deze gefermenteerde drank van honing en water wordt warm geserveerd en biedt een zoete, verwarmende smaak die perfect past bij de vrieskou.

Oostenrijk verrast met Jagertee, een stevige mix van sterke zwarte thee en rum. Deze krachtige drank, oorspronkelijk bedoeld om jagers te verwarmen, biedt een aangename kick en wordt vaak geserveerd met een schijfje citroen.

Voor een niet-alcoholisch alternatief ga je in België of Nederland voor Chocolademelk Speciaal. Deze rijke, romige chocolademelk wordt vaak vers gemaakt en geserveerd met een dot slagroom en soms een vleugje kaneel of amandelsiroop.

Door voor deze lokale specialiteiten te kiezen, proef je de authentieke sfeer van de regio. Elke slok vertelt een verhaal van lokale ingrediënten en eeuwenoude wintertradities.

Praktische tips: statiegeld en het warm houden van je drankje

Op de kerstmarkt drink je je glühwein of chocolademelk vaak uit een speciaal kerstmarkt-mok. Let op: voor deze bekers betaal je vrijwel altijd statiegeld, de "Pfand". Dit bedrag kan variëren van €2 tot €5 per mok. Bewaar je bonnetje of het specifieke muntje/token dat je soms krijgt, want dit is je bewijs van betaling.

Lever de mok altijd in bij een daarvoor bestemde inleverpun, de "Pfand-Rückgabe". Dit is vaak een aparte kraam of toonbank, niet noodzakelijkerwijs de plek waar je je drankje kocht. Zo draag je bij aan het hergebruik van de mokken en krijg je je statiegeld netjes terug.

Om je drankje langer warm te houden, kies je het beste voor een mok met oren. Gebruik beide handen om de mok vast te houden en warmte via je handen over te dragen. Een papieren napkin of kerstmarkthandschoen om de mok werkt ook isolerend.

Drink niet te snel; neem kleine slokjes. Zo geniet je langer en koelt de drank minder snel af. Staat er een terrasverwarmer bij de kraam? Ga daar dan even onder staan terwijl je drinkt. De combinatie van de externe warmte en je eigen handen rond de mok is ideaal.

Plan je bezoek met een lege mok? Lever deze meteen in voordat je naar een volgende kraam gaat. Zo hoef je niet de hele markt af te lopen met een lege beker en loop je minder risico hem te verliezen, met kwijtgeschoten statiegeld tot gevolg.

Veelgestelde vragen:

Wat is de typische glühwein op een Duitse kerstmarkt en verschilt die van de Nederlandse?

Op Duitse kerstmarkten is Glühwein de onbetwiste klassieker. Het is een warme, gekruide wijn die vaak iets sterker op smaak is dan de Nederlandse variant. Een belangrijk verschil is dat in Duitsland meestal rode wijn als basis wordt gebruikt, terwijl in Nederland ook vaak glühwein van witte wijn wordt aangeboden. Daarnaast is de Duitse versie doorgaans kruidiger, met een duidelijk aanwezige smaak van kaneel, kruidnagel en sinaasappel. Een leuk gebruik in Duitsland is de 'Pfand': je betaalt een statiegeld voor het beker waaruit je drinkt, dat je terugkrijgt als je de beker inlevert.

Ik kan geen alcohol drinken. Zijn er leuke alcoholvrije alternatieven?

Zeker. Een populaire keuze is kinderpunsch, een warme, vruchtige drank zonder alcohol. Vaak is dit een mengsel van vruchtensappen zoals appelsap en sinaasappelsap, gekruid met kaneel en steranijs. Ook warme appelsap met kaneelstokje is een veelgezien alternatief. Steeds meer kraampjes bieden ook creatieve opties zoals warme chocolademelk met speculaaskruiden of alcoholvrije glühbier aan. Deze dranken worden in dezelfde sfeervolle mokken geschonken, dus je mist geen enkel deel van de kerstmarktervaring.

Welke warme dranken zijn kenmerkend voor kerstmarkten in de Elzas?

In de Elzas, de streek in Oost-Frankrijk, proef je een unieke mix van Duitse en Franse invloeden. Naast de bekende vin chaud (Franse glühwein) is de 'vin blanc chaud' erg populair: een warme, gekruide witte wijn. Een bijzondere specialiteit is 'Café Gourmand', wat vaak een kop sterke koffie is geserveerd met een selectie van kleine zoetigheden zoals madeleines. Ook warme cider, gemaakt van gefermenteerd appelsap, wordt op veel plaatsen aangeboden en past perfect bij de hartige flammkuchen die daar ook te vinden zijn.

Hoe wordt Feuerzangenbowle gemaakt en is het gevaarlijk?

Feuerzangenbowle is een spectaculaire Duitse kerstdrank. Er wordt een suikerbrok (een 'Zuckerhut') op een speciale metalen houder boven een kom met rode wijn geplaatst. De suiker wordt overgoten met rum en in brand gestoken. De brandende rum laat de gesmolten, gekaramelliseerde suiker in de wijn druppelen. Het ziet er indrukwekkend uit, maar bij zorgvuldige bereiding door ervaren verkopers is het niet gevaarlijk. Het is wel een sterk drankje door de toegevoegde rum. De procedé trekt altijd veel toeschouwers vanwege het theatrale effect.

Wat kost een mok glühwein gemiddeld op een kerstmarkt, en moet ik de mok altijd houden?

De prijs voor een glühwein verschilt per stad en land. In Duitsland betaal je vaak tussen de €4 en €6 voor een mok, inclusief statiegeld ('Pfand') van meestal €3 à €4. Dit statiegeld krijg je terug als je de mok inlevert bij de kraam. Je mag de mok ook meenemen als souvenir, maar dan betaal je dus effectief het statiegeld. In Nederland is het systeem met terugbetaalbaar statiegeld minder gebruikelijk; hier koop je de drank vaak in een wegwerpbeker of betaal je een klein bedrag extra voor een plastic beker die je wel of niet mee kunt nemen. Het is dus verstandig even te vragen wat de gewoonte is.