Hoeveel reizigers heeft Centraal Station?

Het Centraal Station van een grote stad is meer dan een knooppunt van sporen en perrons; het is de pulserende hartslag van de stedelijke mobiliteit. De vraag naar het aantal reizigers dat dit hart dagelijks passeert, is daarom geen triviaal cijfer. Het antwoord biedt een concrete maat voor de vitale functie van het station, zijn impact op de omgeving en de immense logistieke operatie die nodig is om al deze mensen te bedienen.

Een exact getal noemen is complex, omdat het onderscheid gemaakt moet worden tussen instappers, uitstappers, overstappers en totaal aantal reizigersbewegingen. Een persoon die overstapt van een trein naar de metro, telt bijvoorbeeld twee keer in de statistieken van reizigersbewegingen. De cijfers die organisaties als ProRail of de lokale vervoerder publiceren, geven daarom vaak een totaalbeeld van deze bewegingen, wat resulteert in een aantal dat in de miljoenen per maand kan lopen.

Het kennen van deze aantallen is van fundamenteel belang voor stadsplanning, investeringen in infrastructuur en dienstregelingen. Het verklaart de drukte tijdens de spits, de omvang van de stationshal en de commerciële voorzieningen. Dit artikel duikt in de methodiek achter de tellingen, plaatst de meest recente cijfers in perspectief en laat zien wat deze stromen mensen betekenen voor de dynamiek van de stad rondom het station.

Hoe meet NS het aantal reizigers per dag?

NS maakt voor de reizigerstellingen primair gebruik van telpoortjes bij de toegangspoortjes op de stations. Elke keer wanneer een reiziger in- of uitcheckt met een OV-chipkaart of bankpas, registreert het systeem een transactie. Deze gegevens vormen de kern van de dagelijkse telling.

Voor een volledig beeld combineert NS deze poortjesdata met informatie uit trein tellingen. In de treinen registreren sensoren het aantal in- en uitstappende reizigers per deur. Deze twee datastromen – van de poortjes en uit de trein – worden gecombineerd en geanalyseerd met geavanceerde softwaremodellen.

De modellen corrigeren voor onvolledigheden, zoals reizigers met een papieren kaartje of reizigers die binnen een station overstappen zonder door poortjes te gaan. Ook wordt het aantal overstappers en de bezetting per trein berekend. Het resultaat is een nauwkeurige schatting van het totale aantal reizigers dat een station zoals Amsterdam Centraal op een dag gebruikt.

Deze methode is dynamisch en continu in ontwikkeling. NS valideert de uitkomsten regelmatig met handmatige steekproeftellingen en vergelijkt trends met andere indicatoren, zoals de verkoop van producten of de drukte op de perrons.

Wat is het verschil tussen reizigers en in- of uitstappers?

De termen 'reizigers' en 'in- of uitstappers' worden vaak door elkaar gebruikt, maar hebben een cruciaal verschil in de statistiek van een station. Dit verschil is essentieel om de vraag "Hoeveel reizigers heeft Centraal Station?" correct te interpreteren.

Een instapper of uitstapper is elke persoon die een trein betreedt of verlaat. Eén fysieke persoon die met de trein reist, telt dus altijd als twee 'instappers/uitstappers': één keer bij het beginpunt (instap) en één keer bij het eindpunt (uitstap).

Een reiziger (of reizigersvolumes) daarentegen wordt geteld als één complete treinreis, ongeacht de lengte. Diezelfde persoon telt voor de statistiek van reizigersaantallen dus als één reis van A naar B.

Het gevolg is dat het aantal in- en uitstappers op een station altijd hoger is dan het aantal reizigers dat dat station gebruikt. Stel: 100.000 mensen beginnen of eindigen hun treinreis op Centraal Station. Dit zijn 100.000 in-/uitstappers. Als elk van hen een enkele reis maakt, vertegenwoordigen zij echter maar 50.000 reizigers (of reizigersvolumes).

Bij de vraag naar het aantal reizigers van Centraal Station gaat het meestal om het totale aantal reizen dat daar begint of eindigt (reizigersvolumes). De telling van in- en uitstappers is vooral belangrijk voor de capaciteitsplanning op de perrons en in de stationshal, omdat het de daadwerkelijke fysieke drukte weergeeft.

Hoe veranderen de cijfers per seizoen of evenement?

Het aantal reizigers op Centraal Station is geen statisch gegeven; het fluctueert aanzienlijk onder invloed van seizoensgebonden patronen en grote evenementen. Deze pieken en dalen zijn cruciaal om de dynamiek van het station te begrijpen.

Seizoensgebonden veranderingen zijn zeer duidelijk. Tijdens de zomermaanden stijgt het aantal reizigers sterk door toeristenstroom, vakantiereizigers en festivalgangers. Ook de kerstperiode zorgt voor een duidelijke piek, met zowel winkelend publiek als mensen die familie bezoeken. Daarentegen zijn de herfstvakantie of een rustige januarimaand vaak periodes met relatief lagere aantallen.

Evenementen veroorzaken scherpe, korte pieken die het normale patroon volledig verstoren. Een groot concert in de Ziggo Dome of Johan Cruijff ArenA, een belangrijke voetbalwedstrijd, of een manifestatie op de Dam leiden tot enorme stromen mensen die het station binnenkomen of verlaten. Hetzelfde geldt voor beurzen in de RAI of evenementen zoals de Marathon van Amsterdam.

De impact van weersomstandigheden mag niet worden onderschat. Bij slecht weer, zoals harde regen of sneeuw, stappen meer mensen over van de fiets of lopend vervoer op de trein, wat leidt tot een waarneembare stijging van de korte-afstandsreizigers op het station.

Deze fluctuaties stellen hoge eisen aan de capaciteitsplanning van de NS en ProRail. Extra treinen, aangepaste dienstregelingen en meer personeel op de perrons zijn essentieel om deze voorspelbare en onvoorspelbare pieken op te vangen en de doorstroming veilig te houden.

Waar zijn de actuele reizigersaantallen openbaar te vinden?

Actuele, live aantallen van reizigers op Centraal Station zijn niet publiek beschikbaar vanwege privacywetgeving en operationele redenen. Wel kunt u gedetailleerde statistieken en historische data vinden via officiële bronnen. Deze cijfers geven een accuraat beeld van het gebruik.

De belangrijkste bronnen zijn:

• NS (Nederlandse Spoorwegen): NS publiceert jaarcijfers, vaak uitgesplitst per station, in haar jaarverslagen en op de corporate website. Zoektermen als 'NS jaarverslag' of 'NS cijfers en feiten' leiden naar deze data.



• ProRail: Als beheerder van het spoor publiceert ProRail uitgebreide statistieken in haar Stationsgebruik rapport. Dit document toont de instappers, uitstappers en overstappers per station op jaarbasis.



• Open Data Portalen: Officiële data wordt vaak als open data aangeboden.
  
  
  
  
  
  1. Op data.overheid.nl vindt u datasets van zowel NS als ProRail.
  
  
  
  2. De Nationale Databank Wegverkeersgegevens (NDW) bevat ook voetgangersstromen rond stations.
  
  
  
  
  
  



• Gemeente Amsterdam: Het Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) team van de gemeente analyseert mobiliteit en kan rapporten publiceren over reizigersstromen in de stad, inclusief het hoofdstation.



• Kamer van Koophandel (KVK) / Locatus: Commerciële partijen zoals Locatus meten voetgangersintensiteiten, vaak in opdracht van winkeliers. Deze tellingen zijn niet gratis openbaar.

Voor een volledig beeld raden wij aan de jaarcijfers van NS en het jaarlijkse Stationsgebruik van ProRail te combineren. Dit geeft de meest betrouwbare en officiële indicatie van het aantal reizigers dat Centraal Station gebruikt.

Veelgestelde vragen:

Wat was het aantal reizigers op Centraal Station in het laatste volledige jaar voor de coronapandemie?

In 2019, het laatste volledige jaar voor de coronapandemie, telde Amsterdam Centraal Station ongeveer 70 miljoen reizigers. Dit cijfer omvat zowel mensen die de trein namen als bezoekers die alleen het stationsgebouw gebruikten. Het was een piekjaar dat de enorme drukte en de centrale rol van het station in het Nederlandse spoorwegnet onderstreepte. De cijfers daalden sterk in 2020 en 2021 vanwege de reisbeperkingen, maar sindsdien is het aantal reizigers weer aan het stijgen.

Hoe telt NS het aantal reizigers op een station als Amsterdam Centraal?

NS gebruikt verschillende methoden om reizigers te tellen. De belangrijkste is de registratie van in- en uitcheckbewegingen met de OV-chipkaart. Dit geeft een nauwkeurig beeld van het aantal treinreizigers. Daarnaast wordt met sensoren en tellingen het totaal aantal mensen in het stationsgebouw gemeten. Dit laatste cijfer is hoger, omdat het ook mensen omvat die bijvoorbeeld iemand komen ophalen, gebruikmaken van de winkels of overstappen op een tram, bus of veerpont. Het vaak genoemde jaartotaal is meestal de som van alle in- en uitcheckbewegingen.

Is Centraal Station nog steeds het drukste station van Nederland?

Ja, Amsterdam Centraal is met afstand het drukste station van Nederland. Zelfs na de pandemie behoudt het deze positie. Ter vergelijking: stations als Utrecht Centraal en Rotterdam Centraal hebben jaarlijks tussen de 40 en 50 miljoen reizigers. De centrale ligging, het internationale treinverkeer (zoals de Thalys en Eurostar), de aansluiting op metro, tram en bus, en de veerponten maken het een knooppunt waar veel meer mensen passeren dan alleen forensen. De verbouwingen en uitbreidingen zijn er mede op gericht deze groeiende stroom mensen te kunnen blijven verwerken.