Hoe noem je een gezegde in het Engels?

De Nederlandse taal is rijk aan gezegden: die korte, vaste uitdrukkingen die een wijsheid, levensles of algemene waarheid bevatten. Denk aan "Oost west, thuis best" of "Wie het laatst lacht, lacht het best". Wanneer we deze uitdrukkingen naar het Engels willen vertalen, stuiten we vaak op een terminologische uitdaging. Het blijkt dat er niet één Engels equivalent is dat altijd en overal dekt wat wij onder een "gezegde" verstaan.

In de Engelse taal wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten vaste uitdrukkingen, elk met een eigen nuance. De twee belangrijkste termen die in de buurt komen van ons "gezegde" zijn "proverb" en "saying". Een proverb is een complete, veelal oudere wijsheid die een algemene waarheid of advies uitdraagt, zoals "Birds of a feather flock together". Een saying is een bredere, meer algemene term voor elke korte, bekende uitdrukking, die ook een spreekwoord kan zijn, maar soms minder diepgravig.

Om de vertaling correct te kiezen, is het dus essentieel om te kijken naar de functie en inhoud van het specifieke gezegde. Gaat het om een tijdloze levensles, een praktisch advies, of meer om een algemeen bekend staande uitdrukking? Dit artikel zal dit onderscheid verder uitdiepen en helderheid scheppen over wanneer je een Nederlands gezegde het beste een proverb, een saying, of misschien zelfs een idiom noemt in het Engels.

Verschil tussen 'proverb', 'saying' en 'idiom'

De termen proverb, saying en idiom worden vaak door elkaar gebruikt, maar verwijzen naar verschillende soorten uitdrukkingen. Het onderscheid ligt in hun functie, vorm en betekenis.

Een proverb (spreekwoord) is een complete, wijze les of waarheid van algemene strekking. Het is vaak een advies of observatie over het leven. Deze uitdrukkingen zijn meestal een hele zin met een directe, letterlijk te begrijpen boodschap. Voorbeelden zijn: "A stitch in time saves nine" of "Don't count your chickens before they hatch".

Een saying (gezegde) is een bredere, overkoepelende term. Het kan verwijzen naar elke bekende, vaste uitdrukking, inclusief spreekwoorden. Vaak is een saying echter korter en algemener dan een volwaardig proverb. Denk aan uitspraken zoals "Better late than never" of "What goes around comes around". Alle proverbs zijn sayings, maar niet alle sayings zijn proverbs.

Een idiom (idioom of uitdrukking) verschilt fundamenteel. De betekenis is niet af te leiden uit de afzonderlijke woorden. Het is een vaste woordcombinatie met een figuurlijke, vaak grappige of kleurrijke betekenis. Voorbeelden zijn: "It's raining cats and dogs" (het regent pijpenstelen) of "To kick the bucket" (het loodje leggen). In tegenstelling tot een proverb geeft een idiom geen levensles, maar beschrijft het iets op een niet-letterlijke manier.

Samengevat: een proverb adviseert of leert, een saying is een algemene vaste uitspraak, en een idiom heeft een figuurlijke betekenis die losstaat van de woorden zelf. Het begrijpen van dit verschil maakt de Engelse taal rijker en preciezer.

Hoe je het juiste Engelse gezegde vindt

Het vertalen van een Nederlands gezegde naar het Engels is niet altijd een kwestie van woord-voor-woord vertalen. Een letterlijke vertaling kan onbegrijpelijk zijn. Volg deze stappen om de juiste equivalent te vinden.

1. Begrijp de betekenis, niet alleen de woorden.
   
   
   
   
   
   • Bepaal eerst de kernboodschap of moraal van het gezegde. Gaat het over voorzichtigheid, haast, of samenwerking?
   
   
   
   • Vraag je af: welke situatie of levensles beschrijft dit gezegde?
   
   
   
   
   
   



2. Zoek op in gespecialiseerde bronnen.
   
   
   
   
   
   • Gebruik online woordenboeken voor idiomen en gezegden, zoals The Free Dictionary Idioms of Cambridge Dictionary.
   
   
   
   • Zoek op de kernbetekenis in het Engels. Voor "Oost west, thuis best" zoek je bijvoorbeeld op "English proverb home best".
   
   
   
   • Raadpleeg tweetalige websites of forums waar vertalers discussiëren over idiomatische uitdrukkingen.
   
   
   
   
   
   



3. Controleer de context en het gebruik.
   
   
   
   
   
   • Niet elk Engels gezegde is formeel of informeel. Controleer in voorbeelden of het past bij jouw tekst.
   
   
   
   • Wees alert op kleine verschillen. "Een ezel stoot zich niet twee keer aan dezelfde steen" komt overeen met "Fool me once, shame on you; fool me twice, shame on me", maar de nuance verschilt.
   
   
   
   
   
   



4. Overweeg een beschrijvende vertaling.
   
   
   
   
   
   • Als geen direct equivalent bestaat, vertaal dan de betekenis duidelijk. "Dat is lopen naar de kerk" kun je vertalen als "That is a pointless errand" of "That is a waste of time".
   
   
   
   
   
   

De sleutel is om nooit blindelings te vertalen. Een goed gevonden Engels gezegde maakt je boodschap krachtig en natuurlijk voor een Engelstalig publiek.

Voorbeelden van veelgebruikte Nederlandse gezegden in het Engels

Een gezegde of spreekwoord vertalen is meer dan woorden omzetten; het gaat om het vinden van de equivalente uitdrukking die dezelfde wijsheid of levensles overbrengt. Hieronder vind je een lijst met bekende Nederlandse gezegden en hun Engelse tegenhangers.

"De appel valt niet ver van de boom" wordt in het Engels: "The apple doesn't fall far from the tree". De betekenis, dat kinderen vaak op hun ouders lijken, blijft perfect bewaard.

"Oost west, thuis best" kent de directe vertaling: "East west, home is best". Een meer gebruikelijke Engelse variant is echter "There's no place like home".

Het gezegde "Onder de wol kruipen" wordt niet letterlijk vertaald. De Engelse uitdrukking is "To hit the hay" of "To hit the sack".

"De koe bij de horens vatten" betekent een probleem moedig aanpakken. In het Engels zeggen ze: "To take the bull by the horns", waarbij de koe dus een stier wordt.

"Oude koeien uit de sloot halen" heeft als Engelse equivalent "To flog a dead horse". Beide waarschuwen voor het nutteloos oprakelen van oude kwesties.

Voor "Nu komt de aap uit de mouw" gebruiken Engelstaligen "The truth comes out" of "The cat is out of the bag", wat de onthulling van een verrassing of geheim beschrijft.

"Dat is kat in het bakkie" betekent dat iets gemakkelijk gaat. De Engelse uitdrukking is "It's a piece of cake" of "It's a walk in the park".

Het advies "Maak dat de kat wijs", wanneer je iemand niet gelooft, wordt in het Engels: "Tell it to the marines".

"Door het oog van de naald kruipen" wordt figuurlijk vertaald als "To have a narrow escape" of "To escape by the skin of one's teeth".

Ten slotte, "Ogen die zien, ogen die kopen" is een bekend gezegde bij winkelen. De Engelse versie is "Eyes are bigger than one's stomach", wat vaker bij eten wordt gebruikt, of simpelweg "Impulse buy" voor de handeling.

Let op bij het letterlijk vertalen van gezegden

Een letterlijke vertaling van een Nederlands gezegde naar het Engels leidt vaak tot verwarring of onbegrip. De betekenis van een gezegde zit niet in de individuele woorden, maar in de vaste, figuurlijke combinatie. Een woord-voor-woord vertaling produceert meestal nonsens.

Neem het gezegde "Het is koek en ei tussen hen". Letterlijk vertaald wordt dat "It is cake and egg between them". Een Engelstalige begrijpt die uitdrukking niet. De correcte Engelse equivalent is "They have buried the hatchet" of "They have made up". De culturele referentie is volledig anders, maar de betekenis (verzoend zijn) is hetzelfde.

Soms lijkt een vertaling logisch, maar is de gebruikte uitdrukking in de doeltaal ongebruikelijk. "De appel valt niet ver van de boom" vertaal je niet letterlijk naar "The apple does not fall far from the tree". Hoewel die Engelse versie wel bestaat en begrepen wordt, is "Like father, like son" een veel gangbaarder en natuurlijker gezegde.

Het grootste risico zijn 'valse vrienden': gezegden die bijna identiek lijken maar een andere betekenis hebben. "Iets onder de knie hebben" betekent iets beheersen. De ogenschijnlijke Engelse vertaling "To have something under the knee" is betekenisloos. Het correcte gezegde is "To get the hang of something".

Om een gezegde correct te vertalen, moet je altijd de bedoelde betekenis of boodschap zoeken. Vervolgens zoek je het natuurlijke Engelse gezegde dat diezelfde situatie of wijsheid beschrijft. Een woordenboek of corpus van idiomen is hierbij onmisbaar.

Veelgestelde vragen: